home
 

De uitvinding van de boekdrukkunst

Het opschrift op prent illustreert goed het belang van de boekdrukkunst: ‘Zoals één stem gehoord kan worden door meerdere oren, kan een enkele gedrukte pagina en haar verspreiding duizend anderen bereiken’.






 Letterkast en zethaak




Op de voorbereidende tekening voor deze compositie staat: ‘Io: Gutten/bergius/Argenti/nensis/ Maguntia 1440’. Op de versozijde is te lezen: ‘Lodovico guisardino nella ion (…) scrinza/ van de Nederlanden scrift in menncy herstmael de druckene ghevonden heft/ erde heste was was van Arlem [woerd die…] maer im noemt hem niet./L. sal denaeme setten alzoet v ghoet dunken sal alzo heft Sor Allemanni ghezeit.” (Ludovico Guicciardino schrijft in zijn beschrijving van de Nederlanden dat de boekdrukkunst wordt uitgevonden in Mainz, maar dat het al eerder ontdekt was in Haarlem, ook al geeft hij hiervoor geen naam. Je mag naar eigen goeddunken een naam kiezen, zo heeft de heer Alamanni gezegd). Het is duidelijk dat zowel de kunstenaar – Stradanus – als de opdrachtgever –Alamanni- van deze reeks zich distantiëren om een keuze te maken in de benoeming van de uitvinder van het procédé.

In de zestiende eeuw wordt de uitvinding van de boekdrukkunst toegewezen aan twee verschillende personen. Volgens een legende gaat op een middag in 1423 Laurens Jansz. Coster (1403-1483) met zijn kleinkinderen in de Haarlemmerhout wandelen. Daar snijdt hij voor de grap letters uit een stukje beukenbast. Hij laat ze toevallig in het zand vallen. De afdruk op de grond brengt hem op het idee van de losse letter, die hem tot de uitvinder van de boekdrukkunst maakt. Er bestaat echter veel twijfel of deze Laurens, koster van een kerk, wel echt heeft bestaan. Zijn knecht Johann Gutenberg (1398-1468) zou de letters gestolen hebben en daarna naar Mainz gereisd zijn. Een leuk verhaal dat in Haarlem en heel Nederland nog lang wordt gekoesterd. Tegenwoordig wordt Gutenberg, van origine een goudsmid, algemeen aanvaard als uitvinder van de boekdrukkunst. In tegenstelling tot de blokdruk maakt hij gebruik van aparte loden letters. Deze belangrijke uitvinding maakt het drukken een economisch voordelig proces van vermenigvuldiging, waardoor het gewone volk op goedkopere wijze kan beschikken over boeken.