Skip Navigation Links

Eeuwenoude glas-in-loodramen worden Vlaams erfgoed

Een aantal unieke ensembles gebrandschilderd glas uit de collectie van de musea Brugge en drie bijkomende werken uit de collectie van M - Museum Leuven maken voortaan deel uit van de Topstukkenlijst, de lijst van het roerende culturele erfgoed van de Vlaamse Gemeenschap. Dat heeft Minister van Cultuur Sven Gatz beslist in het kader van het Topstukkendecreet. Het gaat om unieke en eeuwenoude fragmenten uit Vlaamse glas-in-loodramen.

De glas-in-loodramen dateren respectievelijk uit de veertiende, vijftiende, zestiende en achttiende eeuw en geven elk op hun eigen manier een uniek zicht op de glasraamproductie van hun tijd. De hoge kwaliteit en de goede staat waarin de panelen zich bevinden, maken van de werken echte topstukken. Om die redenen worden de panelen als uniek en onmisbaar beschouwd. Als onderdeel van de Topstukkenlijst genieten ze voortaan extra bescherming om hun conservatie te verzekeren.

Oudste glasraamfragment uit de collectie van M Leuven

Het veertiende-eeuwse glasraam beeldt Maria met kind af en is een voorbeeld van typisch Vlaams gebrandschilderd glas in lood. Oorspronkelijk maakte het deel uit van het grote koorraam van de Sint-Jan-de-Doperkerk in het Groot Begijnhof van Leuven. Daarmee is het het oudste glasraamfragment dat in Leuven bewaard wordt. Bovendien behoort het tot de oudste Vlaamse glasraamfragmenten waarvan de oorsprong bekend is. Het paneel illustreert het belang van de begijnhoven in de Nederlanden tijdens de middeleeuwen en het is voor de Nederlanden een uniek voorbeeld van de glasschilderkunst tijdens de tweede helft van de veertiende eeuw.

Onbekend, Maria met kind, Leuven, tweede helft 14de eeuw, gebrandschilderd glas-in-lood, 118 x 70 cm, M - Museum Leuven, inv. B/III/1 © M - Museum Leuven, foto Paul Laes [1/2]

Paneeltjes met Engelen uit de collectie van de Musea Brugge

De kleine paneeltjes met de voorstelling van meerdere engelen, afkomstig uit het Brugse stadhuis, zijn eveneens een zeldzaam voorbeeld van Vlaams gebrandschilderd glas van de periode omstreeks 1400. Hun artistieke kwaliteit is uitzonderlijk hoog. Hoogstwaarschijnlijk werden de paneeltjes op basis van door pre-eyckiaanse schilders ontworpen patronen vervaardigd door een glasschilder en/of glazenier uit Brugge.

Glasraam van glas en lood, engel met banderol

Glasraam van glas en lood, engel met banderol

De heilige Joris en Michael uit de collectie van de Musea Brugge

Van even uitmuntende kwaliteit zijn de twee opmerkelijke glasramen die de Heilige Joris en Michael voorstellen. Deze glasramen zijn gemaakt op het einde van de 15de eeuw. Meer dan waarschijnlijk sierden ze de schilderskapel van de Sint-Lucasgilde aan de Zilverstraat.

Glasraam van glas en lood, heilige Michaël

Glasraam van glas en lood, heilige Joris

Zeldzaam kartuizerpaneel uit de collectie van M Leuven

Het tweede paneel, hoogstwaarschijnlijk afkomstig uit een kartuizerklooster in Brabant, dateert uit de 16de eeuw. Het is het enige kartuizerpaneel in publiek bezit in Vlaanderen. Het paneel is bovendien bijzonder omdat het representatief is voor de productie van middelgrote glasramen in de Lage Landen tijdens de 16de en 17de eeuw. Het geeft dan ook erg waardevolle inzichten in de productiewijze van dit soort glasramen, zowel wat betreft de materialen, technieken, compositie en als schilderstijl. De hoge kwaliteit van de schildering en het feit dat het paneel slechts een klein aantal niet-originele stukken bevat, maakt het stuk nog waardevoller.

Jan Rombouts of omgeving, Christus in het huis van Simon de Melaatse, Leuven, ca. 1550, gebrandschilderd glas-in-lood, 59,2 x 45,1 cm, M - Museum Leuven, inv. B/III/259 © www.lukasweb.be - Art in Flanders vzw, foto Dominique Provost

Unieke meesterproeven uit de collecties van M Leuven en de Musea Brugge

Tot slot werden zowel uit de Musea Brugge als uit M Leuven telkens nog een zogenaamde meesterproef geselecteerd voor de Topstukkenlijst. Opnieuw gaat het om gebrandschilderde glas-in-loodramen, dit keer uit de 18de eeuw. Ze zijn de enige materiële getuigen van de aanpak van de meesterproef door de gilden in Vlaanderen. Zo’n meesterproef diende in de 18de eeuw als bewijs van bekwaamheid om een ambacht uit te oefenen. Ze tonen hoe ernstig meesterschap in een ambacht genomen werd en geven ons een uniek zicht op de hoge kwaliteitseisen die vaklui gesteld werden. 

Jean François Bosmans, Meesterproef, Leuven, ca. 1790, glas-in-lood, ca. 65.3 x 65.5 cm (lijst), M - Museum Leuven, inv. B/III/75 © M - Museum Leuven, foto Paul Laes

Achtergrond: het Topstukkendecreet

De hoge kwaliteit en de goede staat waarin de glas-in-loodramen zich bevinden, maken van de werken echte topstukken. Om die redenen worden de panelen als uniek en onmisbaar beschouwd. Als onderdeel van de Topstukkenlijst genieten ze voortaan extra bescherming om hun conservatie te verzekeren.

De opname van deze unieke panelen in de Topstukkenlijst kadert binnen het zogenaamde topstukkendecreet. Dat decreet behartigt de bescherming van roerend cultureel erfgoed van uitzonderlijk belang in Vlaanderen.

In de Topstukkenlijst worden voorwerpen en verzamelingen van cultureel belang opgenomen omwille van hun archeologische, historische, cultuurhistorische, artistieke of wetenschappelijke betekenis voor de Vlaamse Gemeenschap, als ze als zeldzaam en onmisbaar worden beschouwd.

Het Topstukkendecreet legt een paar verplichtingen op, maar zorgt ook voor garanties voor de eigendoms- en bezitsrechten. Het decreet ziet de eigenaar van de stukken als partner in het streven naar het behoud van het cultureel erfgoed. Daarom voorziet het Topstukkendecreet ook een subsidieregeling voor restauraties.

Gent, 30/07/2018

 

Onze website maakt gebruik van cookies om uw taalkeuze te registreren, de vlotte werking van onze website te garanderen en om anonieme statistieken bij te houden via Google Analytics.